Wat is hydrografie?
Hydrografie is het vakgebied dat zich bezighoudt met het meten, beschrijven en in kaart brengen van zeeën, rivieren, meren en andere watergebieden. Hydrografen bepalen onder andere waterdieptes, de vorm van de waterbodem en de ligging van vaarwegen, oevers en andere objecten.
Hydrografische informatie is belangrijk voor veilige scheepvaart, vaarwegbeheer, kustbeheer, baggerwerkzaamheden, offshore-projecten en de aanleg en het beheer van maritieme infrastructuur. Ook voor het volgen van veranderingen in rivieren, kustgebieden en waterbodems zijn betrouwbare hydrografische metingen noodzakelijk.
Tijdens deze Blended Learning leer je de theorie achter hydrografisch meten. Je gaat niet zelf met een boot meten, maar werkt wel met voorbeelddata van hydrografische metingen. Met QGIS leer je deze gegevens verwerken, analyseren en visualiseren.
Positionering en geodesie binnen de hydrografie
Een dieptemeting is alleen bruikbaar wanneer ook nauwkeurig bekend is waar de meting is uitgevoerd. Positionering vormt daarom een essentieel onderdeel van hydrografisch meten.
Je leert hoe GNSS/GPS wordt gebruikt om de positie van een vaartuig en meetapparatuur te bepalen. Daarbij maak je kennis met coördinaten, referentiesystemen en de relatie tussen horizontale positie, waterstand en gemeten diepte.
Ook de geodetische basis van hydrografische metingen komt aan bod. Je leert waarom een betrouwbare positie- en hoogtereferentie noodzakelijk is om metingen uit verschillende momenten en bronnen correct met elkaar te kunnen vergelijken.
Waterdiepte meten met sonar
Voor het meten van waterdieptes wordt gebruikgemaakt van geluidsgolven. Je leert de basisprincipes van sonar en echolood en ontdekt hoe de reistijd van een geluidssignaal wordt gebruikt om de afstand tot de waterbodem te bepalen.
Je maakt kennis met single beam en multibeam echolood en leert wat de verschillen zijn tussen deze meetmethoden. Ook factoren die de nauwkeurigheid van dieptemetingen beïnvloeden, zoals geluidssnelheid, beweging van het vaartuig en de positie van sensoren, komen aan bod.
Multibeam wordt binnen deze Blended Learning op hoofdlijnen behandeld. Wie zich verder wil specialiseren in multibeammetingen kan aansluitend verder met de specialistische cursus Multi Beam Survey.
Waterstanden, getijden en dieptecorrecties
Een gemeten waterdiepte is niet automatisch een vaste diepte. Waterstanden kunnen veranderen door onder andere getij, rivierafvoer, wind en andere hydrologische en meteorologische omstandigheden.
Je leert waarom hydrografische dieptemetingen naar een afgesproken referentievlak moeten worden herleid en hoe waterstanden en getijden invloed hebben op het uiteindelijke resultaat.
Hierdoor begrijp je waarom een hydrografische meting meer is dan alleen het meten van de afstand tussen een boot en de waterbodem. Positionering, waterstand, referentievlak en dieptemeting moeten gezamenlijk worden beschouwd om tot betrouwbare bathymetrische informatie te komen.
Lengte- en dwarsprofielen van een waterweg
Een belangrijke toepassing van hydrografische metingen is het bepalen van de vorm en diepte van een rivier, kanaal of andere waterweg. Hiervoor kunnen lengteprofielen en dwarsprofielen worden gemeten.
Een lengteprofiel laat zien hoe de waterbodem en waterdiepte zich over de lengte van een waterweg ontwikkelen. Dwarsprofielen geven juist inzicht in de vorm van de waterbodem van de ene oever naar de andere.
Je leert hoe deze profielen worden opgezet, welke gegevens hiervoor nodig zijn en hoe de resultaten kunnen worden gebruikt voor bijvoorbeeld vaarwegbeheer, baggerwerkzaamheden, waterbeheer en monitoring van veranderingen in de waterbodem.
Hydrografische meetgegevens verwerken in QGIS
Na de theoretische basis ga je werken met voorbeelddata van een hydrografische meting. Hiervoor gebruiken we gegevens van een meting waarbij een lengteprofiel en verschillende dwarsprofielen van een waterweg zijn opgenomen.
Je importeert de meetgegevens in QGIS en combineert positie- en dieptegegevens tot bruikbare geodata. Je visualiseert de gemeten punten en profielen en onderzoekt hoe de diepte en vorm van de waterbodem ruimtelijk veranderen.
Daarbij leer je ook de kwaliteit van de gegevens beoordelen en ontdek je hoe hydrografische meetgegevens kunnen worden gecombineerd met andere geografische informatie.
Hydrografie in de praktijk: het Apeldoorns Kanaal
Tijdens deze Blended Learning werk je met voorbeelddata van een hydrografische opname van het Apeldoorns Kanaal. Hiermee doorloop je de belangrijkste stappen van een eenvoudige hydrografische meting zonder dat je zelf het water op hoeft.
Je werkt onder andere aan opdrachten zoals:
- Een hydrografische meting voorbereiden en bepalen welke gegevens nodig zijn.
- Positie- en dieptemetingen controleren en combineren.
- Een gemeten lengteprofiel van het Apeldoorns Kanaal analyseren.
- Verschillende dwarsprofielen verwerken en de vorm van de waterbodem beoordelen.
- Hydrografische meetpunten importeren en visualiseren in QGIS.
- Diepteverschillen en opvallende veranderingen in de waterbodem herkennen.
- De resultaten verwerken tot een duidelijke kaart en hydrografische profielen.
Na afloop heb je een brede theoretische basis in hydrografie. Je begrijpt hoe positionering, sonar, dieptemeting, waterstanden en referentiesystemen samenkomen in een hydrografische meting. Daarnaast kun je hydrografische meetgegevens en lengte- en dwarsprofielen verwerken, analyseren en visualiseren in QGIS.
Wil je na deze theoretische basis ook daadwerkelijk hydrografisch leren meten? Dan kun je verder met de 3-daagse cursus Hydrografie Basis. Tijdens de derde dag ga je met een boot het Apeldoorns Kanaal op, meet je zelf een lengteprofiel en verschillende dwarsprofielen en verwerk je de verzamelde meetgegevens in QGIS.
