Welke problemen los je op met Oppervlaktewater analyse met QGIS?
- Waarom ontstaat wateroverlast na een hevige regenbui?
- Welke delen van een stroomgebied veroorzaken de grootste piekafvoeren?
- Waar kan water het beste worden vastgehouden, geborgen en vertraagd afgevoerd om wateroverlast en droogte te beperken?
- Welke waterlopen dragen het meest bij aan erosie en sedimenttransport?
- Hoe beïnvloeden hoogteverschillen en landgebruik de afvoer van oppervlaktewater binnen een stroomgebied?
Tijdens deze Blended Learning leer je hoe je deze vraagstukken analyseert en onderbouwt met QGIS. Je combineert digitale hoogtebestanden (DEM’s), open geodata en hydrologische analysetechnieken om de oorzaken van wateroverlast, piekafvoeren en erosie binnen een stroomgebied inzichtelijk te maken. Vervolgens vertaal je deze analyses naar onderbouwde adviezen, passende maatregelen en een effectief maatregelenpakket voor waterbeheer, klimaatadaptatie en ruimtelijke planvorming.
De theorie achter oppervlaktewatersystemen
Een goede analyse begint met inzicht in de werking van oppervlaktewatersystemen. Je leert hoe neerslag afstroomt, hoe stroomgebieden ontstaan en welke rol waterscheidingen, riviernetwerken, afwatering en retentie spelen binnen een watersysteem.
Daarnaast maak je kennis met hydrologische processen zoals afstroming, infiltratie, piekafvoer, erosie en sedimenttransport. Door deze processen te begrijpen kun je analyseresultaten niet alleen uitvoeren, maar ook hydrologisch interpreteren, verschillende oplossingsrichtingen afwegen en vertalen naar betrouwbare analyses, onderbouwde adviezen en passende maatregelen.
Werken met open data en digitale hoogtebestanden
Een betrouwbare oppervlaktewateranalyse begint met de juiste data. Daarom werk je met actuele open datasets die veel worden gebruikt door waterschappen, provincies, gemeenten en adviesbureaus. Je maakt onder andere kennis met AHN, Copernicus DEM, BGT, BRT, OpenStreetMap, waterlopen en KNMI-neerslaggegevens.
Je leert hoe deze databronnen elkaar aanvullen en hoe verschillende datasets worden gecombineerd tot één compleet beeld van een stroomgebied. Daarnaast ontdek je welke databron het meest geschikt is voor specifieke hydrologische vraagstukken en hoe verschillende datasets elkaar versterken om betrouwbare analyses van de huidige situatie uit te voeren, klimaatscenario’s door te rekenen en besluitvorming binnen een stroomgebied te ondersteunen.
Oppervlaktewater analyseren in QGIS
Na de theoretische basis ga je zelf aan de slag in QGIS. Je leert digitale hoogtebestanden voorbereiden en combineren met open geodata om afwateringspatronen, stroomgebieden en riviernetwerken inzichtelijk te maken.
Je voert analyses uit naar flow direction, flow accumulation, stroomgebiedafbakening (watershed delineation) en riviernetwerken. Daarnaast leer je hoe raster- en vectoranalyses worden ingezet om wateroverlast, piekafvoeren en erosie te analyseren, verschillende maatregelen en scenario’s met elkaar te vergelijken en onderbouwde keuzes te maken. Het doel van de analyse is niet alleen om hydrologische knelpunten zichtbaar te maken, maar ook om besluitvorming te ondersteunen en het meest effectieve maatregelenpakket voor een stroomgebied te onderbouwen.
Van analyse naar onderbouwd advies
Tijdens de Blended Learning werk je met realistische praktijkvoorbeelden en open datasets. Je kruipt in de rol van hydrologisch adviseur en werkt aan vraagstukken zoals die voorkomen bij waterschappen, provincies, gemeenten en adviesbureaus. Je analyseert de beschikbare gegevens, beoordeelt mogelijke maatregelen, vergelijkt verschillende oplossingsscenario’s en onderbouwt welk maatregelenpakket het beste past bij de situatie.
Je werkt onder andere aan opdrachten zoals:
- Een waterschap wil weten waardoor wateroverlast ontstaat na extreme neerslag. Analyseer de oorzaken en onderbouw een maatregelenpakket.
- Een gemeente onderzoekt welke locaties binnen een stroomgebied het meest geschikt zijn om water vast te houden, te bergen en vertraagd af te voeren.
- Analyseer voor een provincie welke delen van een stroomgebied het grootste risico op erosie en sedimenttransport hebben.
- Bepaal welke bovenstroomse gebieden de grootste invloed hebben op de afvoer van een beek of rivier.
- Vergelijk verschillende klimaatscenario’s en beoordeel de gevolgen voor afwatering, wateroverlast, waterberging en retentie.
- Stel voor een adviesbureau een onderbouwd advies op voor duurzaam oppervlaktewaterbeheer, inclusief een kaart met kansrijke maatregelen en een passend maatregelenpakket.
Na afloop beschik je over de praktische vaardigheden om oppervlaktewatersystemen zelfstandig te analyseren, hydrologische vraagstukken te onderbouwen en ruimtelijke analyses te vertalen naar concrete adviezen, passende maatregelen, een effectief maatregelenpakket en goed onderbouwde besluitvorming voor waterbeheer, klimaatadaptatie en ruimtelijke planvorming.
